Ucuz Hurmanın Gerçek Bedeli: Her İndirim Gerçekten Fırsat mı?

“Kaçırılmayacak fırsat!”

“Stokları eritiyoruz!”

“Son paketler!”

“Üreticiden doğrudan satış!”

İlk bakışta insanın hoşuna gidiyor. Aynı hurma neden başka yerde daha pahalı olsun? Ucuza almak varken neden fazla para verilsin?

Ancak piyasa fiyatının çok altında satılan bazı ürünlerin arkasında eski sezon mahsulü, uygun olmayan depolama koşulları, yeniden seçilmiş hurmalar, yenilenmiş ambalajlar veya kaynağı belirsiz üretim süreçleri bulunabilir.

Elbette her uygun fiyatlı hurma kötü değildir. Kampanya, toplu alım, düşük kâr oranı veya doğrudan tedarik sayesinde kaliteli hurma uygun fiyatla satılabilir.

Fakat ürünün fiyatı olağan piyasa seviyesinin çok altındaysa ve satıcı ürünün menşeini, parti numarasını, tarih bilgisini, üreticisini ve muhafaza koşullarını açıkça gösteremiyorsa durup düşünmek gerekir.

Hurma Neden Bu Kadar Ucuzlamış Olabilir?

Kaliteli bir hurmanın fiyatını belirleyen yalnızca çeşidi değildir.

Hasat dönemi, ürünün kalite sınıfı, tane büyüklüğü, et oranı, nem dengesi, yetiştiği bölge, soğuk hava deposunda muhafaza edilmesi, ayıklama süreci, fire oranı, ambalajlama ve nakliye koşulları fiyatı doğrudan etkiler.

Bütün bu işlemler doğru şekilde yapıldığında ciddi bir maliyet ortaya çıkar.

Piyasanın çok altında satılan bazı hurmaların ucuzlamasının arkasında şu nedenler bulunabilir:

• Sezonunun üzerinden uzun zaman geçmiş olabilir.
• Uygun sıcaklık ve nem koşullarında saklanmamış olabilir.
• Kurumuş, sertleşmiş veya aşırı yumuşamış olabilir.
• Kabuk ile meyve eti arasındaki bağlantı zayıflamış olabilir.
• Ambalajı zarar görmüş veya ürün uzun süre hava almış olabilir.
• Farklı kalite sınıflarındaki hurmalar birbirine karıştırılmış olabilir.
• İlk satış döneminde alıcı bulamayan ürünler yeniden seçilmiş olabilir.
• Eski ürünler yeni ambalajlara doldurulmuş olabilir.
• Ürünün gerçek lot ve tarih bilgileri tüketiciye açıkça sunulmuyor olabilir.

Bir hurmanın dışarıdan hâlâ yenilebilir görünmesi, ürünün taze olduğunu veya doğru şartlarda muhafaza edildiğini tek başına göstermez.

Ambalaj Yenilenince Hurma da Yenilenmiş Olmaz

Gıda alışverişinde karşılaşılan en önemli yanılgılardan biri şudur:

Oysa hurmanın poşetini, kutusunu veya etiketini değiştirmek ürünün hasat zamanını değiştirmez.

Kurumuş hurma yeniden taze olmaz. Uygun olmayan şartlarda uzun süre bekleyen ürün, yalnızca parlak bir ambalaja konularak kaliteli hale gelmez.

Görsel kondisyonunu tamamen kaybetmemiş hurmalar yeniden seçilebilir, benzer büyüklükteki taneler ayrılabilir ve yeni ambalajlara doldurulabilir.

Bu işlemler kayıtlı, hijyenik ve izlenebilir bir işletmede, tüketiciye doğru bilgiler verilerek yapılıyorsa tek başına sorun değildir.

Eski sezon ürününün yeni sezon ürünü gibi tanıtılması, gerçek parti bilgisinin gösterilmemesi, eski ambalajın üzerine yeni etiket yapıştırılması veya tarih bilgilerinin belirsiz hale getirilmesi ciddi bir güven problemidir.

Hazır ambalajlı bir üründe ürün adı, net miktar, işletmeci bilgileri, işletme kayıt numarası, muhafaza koşulları ve ilgili tarih bilgileri açıkça görülebilmelidir.

Halk Arasında SKT Deniliyor, Fakat Hurmalarda Genellikle TETT Bulunur

Tüketiciler ambalaj üzerindeki bütün tarih bilgilerine genellikle “son kullanma tarihi” veya “SKT” der.

Ancak kuru meyveler gibi dayanıklı ürünlerde çoğunlukla Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi, yani TETT kullanılır. Çabuk bozulan ürünlerde ise Son Tüketim Tarihi, yani STT bulunur.

TETT’nin geçmiş olması ürünün o gün aniden tehlikeli hale geldiği anlamına gelmez. Ancak ürünün tat, koku, doku, görünüm ve genel kalite özelliklerini kaybetmiş olabileceğini gösterir.

Ürünün hangi sıcaklıkta, ne kadar süreyle ve hangi nem koşullarında saklandığı bu noktada büyük önem taşır.

Tarih bilgisinin silik olması, sonradan yapıştırılmış gibi görünmesi, ambalajın üzerinde birden fazla etiket bulunması veya parti numarası ile tarih bilgisinin birbiriyle uyumsuz olması şüpheyle karşılanmalıdır.

Parlak Görünen Her Hurma Taze Değildir

Tüketici doğal olarak parlak, düzgün ve iri görünen hurmaya yönelir. Bunu bilen bazı satıcılar da ürünün yalnızca dış görünüşünü ön plana çıkarır.

Fakat hurmanın parlak olması tek başına tazelik göstergesi değildir.

Hurmanın çeşidine ve doğal yapısına bağlı olarak mat, yarı parlak veya parlak bir görünüm oluşabilir. Bazı ürünlere mevzuata uygun yüzey işlemleri uygulanması da mümkündür.

Buradaki mesele, her parlak hurmanın kötü olduğu iddiası değildir.

Dikkat edilmesi gereken; ürünün doğal yapısına uymayan aşırı parlaklık, ele bulaşan yüzey, yağlı veya yapışkan bir tabaka, alışılmadık bir koku ya da satıcının ürüne uygulanan işlemler hakkında açık bilgi vermemesidir.

Hurma satın alırken yalnızca dış yüzeye değil, aşağıdaki özelliklere birlikte bakılmalıdır:

• Ürünün kendine özgü doğal kokusu bulunuyor mu?
• Ekşi veya mayalanmış bir koku geliyor mu?
• Tanelerde akıntı veya sızıntı var mı?
• Ambalajın içinde yoğun nem oluşmuş mu?
• Böceklenme veya ağlanma belirtisi bulunuyor mu?
• Küf şüphesi oluşturacak görüntüler var mı?
• Taneler olağan dışı derecede sert veya ezilmiş mi?
• Ambalajın bütünlüğü bozulmuş mu?

Eski Hurmanın Makyajı: Hızlı Satış Kampanyaları

Görsel kondisyonunu henüz tamamen kaybetmemiş eski ürünlerin satışında çoğu zaman ürün bilgisinden çok fiyat öne çıkarılır.

Satış dili genellikle şöyledir:

• “Bugüne özel!”
• “Depo boşaltıyoruz!”
• “Yüzde 60 indirim!”
• “Son 20 paket!”
• “Bu fiyata bir daha yok!”

Bu ifadelerin kullanılması tek başına ürünün kötü olduğunu göstermez. Gerçek kampanyalarda da benzer satış cümleleri kullanılabilir.

Fakat ürünle ilgili temel bilgiler paylaşılmıyor, buna karşılık tüketici sürekli acele ettiriliyorsa fiyatın oluşturduğu heyecana kapılmamak gerekir.

Bu soruların cevabı yoksa yüzde 50 indirim değil, yüzde 50 daha fazla dikkat gerekir.

Tamamen Yıpranan Hurmalar Ne Oluyor?

Asıl dikkat edilmesi gereken konulardan biri, bütün halde satılamayacak kadar yıpranmış ürünlerin işlenmiş ürünlerin içinde kullanılma ihtimalidir.

Bütün hurmada tüketici ürünü görebilir. Kabuğuna, rengine, kokusuna ve dokusuna bakabilir.

Fakat hurma ezildiğinde, öğütüldüğünde veya çikolatayla kaplandığında ham maddenin eski görüntüsü ortadan kalkar.

Böylece bütün halde satışa sunulması zor olan hurmalar şu ürünlerin içinde tüketicinin karşısına çıkabilir:

• Hurma ezmesi,
• Çikolatalı hurma,
• Hurma dolgusu,
• Hurmalı atıştırmalık,
• Enerji topu,
• Hurmalı bar,
• Hurma püresi.

Risk, kullanılan ham maddenin nereden geldiğinin bilinmediği ve üretim şartlarının denetlenemediği durumlarda ortaya çıkar.

Öğütmek, çikolatayla kaplamak veya farklı malzemelerle karıştırmak düşük kaliteli bir ham maddeyi kaliteli hale getirmez.

Yalnızca tüketicinin ham maddeyi gözle kontrol etmesini zorlaştırır.

Sosyal Medya Hesabı Üretim Tesisi Değildir

Bugün yalnızca bir sosyal medya hesabı açarak gıda satışı yapmak oldukça kolay görünüyor.

Güzel bir logo hazırlanıyor.

Ürünler şık tabaklara diziliyor.

Videolarda eldiven kullanılıyor.

Paylaşımlara “ev yapımı”, “doğal”, “katkısız” veya “anne eli değmiş gibi” ifadeleri ekleniyor.

Takipçi sayısı da işletme kayıt belgesi yerine geçmez.

Gıda üretimi yapan işletmenin faaliyet alanına göre Tarım ve Orman Bakanlığı sisteminde kayıtlı veya onaylı olması gerekir.

Tüketiciye sunulan ambalajlı üründe işletmenin adı, adresi ve kayıt numarası gibi bilgiler açıkça bulunmalıdır.

Bu sorumluluk yalnızca fiziksel mağazalar için geçerli değildir. İnternet ve diğer uzaktan satış yöntemlerinde de tüketicinin zorunlu gıda bilgilerine satın alma işlemi gerçekleşmeden önce ulaşabilmesi gerekir.

Bu sorulara açık cevap verilemiyorsa “ev yapımı” sözü güvence değil, belirsizlik anlamına gelebilir.

Düşük Fiyat Sağlıktan Daha Değerli Değildir

Uygun fiyat elbette önemlidir. Her aile bütçesini düşünür. Kimse aynı ürüne gereksiz yere fazla para ödemek istemez.

Ancak gıdada en düşük fiyatı bulmak ile güvenilir ürünü uygun fiyata almak aynı şey değildir.

Uygun olmayan sıcaklık, nem ve ışık koşulları gıdanın niteliğini ve dayanıklılığını etkileyebilir. Bu nedenle ürünlerin etikette belirtilen muhafaza koşullarına uygun şekilde saklanması gerekir.

Özellikle çocukların, yaşlıların ve hassas bünyeye sahip kişilerin tüketeceği ürünlerde kaynağı belirsiz gıdalardan daha fazla kaçınmak gerekir.

Bir miktar daha ucuz hurma satın almak için aşağıdaki özelliklere sahip bir ürünü tercih etmek doğru bir tasarruf olmayabilir:

• Üreticisi belli değilse,
• Etiketi eksikse,
• Tarihi okunmuyorsa,
• Faturasız gönderiliyorsa,
• Nasıl saklandığı bilinmiyorsa,
• Hangi ortamda işlendiği açıklanmıyorsa.

Hurma Satın Almadan Önce Bu 10 Noktayı Kontrol Edin

Şüpheli Bir Ürünle Karşılaşırsanız Ne Yapabilirsiniz?

Ambalajında üretici bilgisi bulunmayan, işletme kayıt numarası olmayan, tarih bilgisi değiştirilmiş gibi görünen, kötü kokan veya uygun olmayan koşullarda satılan bir gıdayla karşılaşırsanız ürünü tüketmeyin.

Ambalajı, faturayı, ürün fotoğraflarını ve satıcı bilgilerini saklayın.

Gıda güvenilirliğiyle ilgili ihbar ve şikâyetlerinizi Tarım ve Orman Bakanlığının ALO 174 Gıda Hattı üzerinden iletebilirsiniz.

Son Söz: Hurma Alırken Yalnızca Fiyatı Değil, Geçmişini de Sorun